ATENO:

ESTE LIVRO FOI DIGITALIZADO PARA USO EXCLUSIVO DE PESSOAS COM DEFICINCIA VISUAL GRAVE. ISTO PORQUE ESTES CIDADOS TM DIFICULDADE DE ACESSO A LEITURA QUE VO MUITO 
ALM DA FALTA DE CONDIES FINANCEIRAS NA OBTENO DE LIVROS. AMIGO DV, POR FAVOR, SEJA CONSCIENTE E RESPEITE. NO REPASSE ESTA OBRA A PESSOAS QUE NO SO PORTADORAS 
DE DEFICINCIA VISUAL, SOB PENA DE FERIR OS DIREITOS AUTORAIS E PREJUDICAR ASSIM A NS MESMOS NO FUTURO. QUEM DIGITALIZA LIVROS SABE O QUANTO  DIFCIL ESTE TRABALHO 
E A SUA CORREO POSTERIOR. NUM MOMENTO EM QUE ESTAMOS TENTANDO COM AS EDITORAS QUE ESTES VENHAM DIGITALIZADOS E CORRIGIDOS PARA NS, NO SERIA UMA BOA QUE ESTAS 
OBRAS FICASSEM POR A PARA QUALQUER UM TER ACESSO. SUA CABEA  O SEU GUIA!

CAPTULO 13 
CONJUNO 
CONCEITO DE CONJUNO 
Conjunes so palavras que relacionam entre si: 
a) Dois elementos da mesma natureza (substantivo + substantivo, adjetivo + adjetivo, advrbio + advrbio, orao + orao, etc.). 
b) Duas oraes de natureza diversa, das quais a que comea pela conjuno completa a outra ou lhe junta uma determinao. 
CLASSIFICAO DAS CONJUNES 
As conjunes do primeiro tipo chamam-se coordeiiarivas; as do 
segundo, subordinativas. 
COORDENATIVAS 
As conjunes coordenativas se distribuem por cinco classes: 
Aditivas 
Adversativas 
Alternativas 
Conclusivas 
Explicativas 
184 
1. ADITIVAS 
Relacionam pensamentos similares. So duas: e e nem. A primeira 
une duas afirmaes; a segunda (equivalente a e nao), duas negaes. 
Exemplos: 
O mdico veio e telefonou mais tarde. 
O mdico no veio, nem telefonou. 
2. ADVERSATIVAS 
Relacionam pensamentos contrastantes. A conjuno adversativa por excelncia  mas. H outras palavras com fora adversativa, tais como: 
porm, todavia, contudo, entretanto, no entanto, que acentuam, no propriamente um contraste de idias, mas uma espcie de concesso atenuada. 
Exemplos: 
Gosto de navio, mas prefiro avio. 
Ele falou bem; todavia, no foi como eu esperava. 
Ao contrrio de mas, que se usa unicamente em comeo de orao, 
as demais conjunes adversativas podem figurar ou no rosto da orao, 
ou depois de um dos termos dela: 
Gosto de navio, porm prefiro avio. 
Gosto de navio; prefiro, porm, avio. 
Observe-se a diferena de pontuao. 
3. ALTERNATiVAS 
Relacionam pensamentos que se excluem. O tipo  ou, que pode repet T-se, ou nao, antes Xe toXos os eXementos coonXenaXos. Mm XeXa, 
indicam alternao: ora... ora; quer... quer; j... j; seja... seja. 
4. CONCLUSIVAS 
Relacionam pensamentos tais, que o segundo encerra a concluso  do enunciado no primeiro. So: logo, pois, portanto, conseqentemente, por conseguinte, etc. 
Exemplos: 
Teu carro j est velho; logo, no pode subir serra. 
Foste injusto com teu amigo; deves, pois, desculpar-te. 
185 

A conjuno pois, conclusiva, no se emprega em comeo de orao, mas sim depois de um dos seus termos - como se v no ltimo dos 
exemplos. 
5. EXPLICATIVAS 
Relacionam pensamentos em seqncia justificativa, de tal forma 
que a segunda frase explica a razo de ser da primeira. 
So: que, pois, porque, porquanto. 
Exemplo: 
Espere um pouco, porque ele no demora. 
SUBORDINATIVAS 
As conjunes subordinativas so as seguintes: 
Causais Consecutivas 
Concessi vos Finais 
Condicionais Proporcionais 
Conformativas Temporais 
Comparativas integrantes 
1. CAUSAIS 
Que, porque, porquanto, como, j que, desde que, pois que, visto 
como, uma vez que, etc. 
Exemplos: 
Ele foi-se embora, [porque no podia pagar a penso.] 
[Como ficaste rico de repente,] ests a gastar sem medida! 
2. CONCESSIVAS 
Embora, con quanto, ainda que, posto que, se bem que, etc. 
Exemplos: 
Comprarei o livro, [embora o ache carssimo.] 
[Posto que estivssemos cansados,] prosseguimos a viagem. 
3. CoNDICIoNAIs 
Se, caso, contanto que, sem que, uma vez que, dado que, desde 
que, etc. 
186 
Exemplos: 
Irei a casa, [se puder.] 
Contar-lhe-ei o caso, [contanto que voc guarde segredo.J 
4. CONFORMATIVS 
Como, conforme, consoante, segundo, etc. 
Exemplos: 
[Como disse Rui Barbosa,] "A ptria no  ningum: so todos." 
Resolvi o problema [conforme o professor me ensinou.] 
5. COMPARATIVAS 
Que, do que (relacionados a mais, menos, maior, menor, melhor, 
pior); qual (relacionado a tal); como (relacionado a tal, to, tanto); 
coma se, etc.: 
Este dicionrio  mais completo [que o meu.] 
A prata vale menos [do que o ouro.] 
Nada  to importante [como a verdade.] 
6. CONSECUTIVAS 
Que (relacionado com tal, to, tanto, tamanho); de modo que, de 
maneira que, de sorte que, de forma que: 
Tio Cosme era to gordo, [que a besta quase no o agentava.] Quase ningum freqenta teatro; [de sorte que os artistas esto em crise.] 
7. FINAIS 
Para que, a fim de que, porque, que, etc. 
Exemplos: 
Ele mentiu [para que o deixassem sair.j 
Insisto [porque me devolvas os documentos.1 
8. PROPORCIONAIS 
 medida que, ao passo que,  propor2o que, etc. 
Exemplos: 
[A medida que remvamos], eu lhe ia contando a histria da minha vida. 
O rudo aumentava [ proporo que penetrvamos na selva.] 
187 
9. TEMPORAIS 
Apenas, mal, quando, at que, assim que, antes que, depois qi logo que, tanto que, etc. 
Exemplos: 
[Apenas a vi,] marejaram-me as lgrimas. Restituir-lhe-ei os livros, [tanto que voc deles precise.j 
10. INTEGRANTES 
Que (para a afirmao certa) e se (para a incerta). Percebi [que algum entrou na sala.] No vi [se os alunos j chegaram.] 
Observao: 
Vimos que as conjunes coordenativas, alm de ligarem oraes, relacionam qua quer termos da mesma natureza gramatical. 
Nem todas, porm, se prestam a esse ofcio - o que acontece especialmente c as aditivas, as adversativas e as alternativas. 
188 
Exemplos: 
Joo e Maria foram  floresta. (subst. + subst.) 
Dois e dois so quatro. (numeral + numeral) 
Falou pouco, mas bem. (advrbio + advrbio) 
Chuva ou sol no impediro a festa. (subst. + subst.) 
1 
